Pflegegrad-Antrag

Bakım derecesi (Pflegegrad) başvurusu ve buna bağlı bakım sigortası hizmetleri, 26 Mayıs 1994 tarihli ilan metni ve sonraki çok sayıda değişikliği ile Sosyal Güvenlik Kanunu Onbirinci Kitap (SGB XI)'a dayanmaktadır. Temel hükümler, § 14 SGB XI (bakıma muhtaçlık kavramı), § 15 SGB XI (derecenin belirlenmesi) ile §§ 36 vd. SGB XI'de düzenlenen hizmet türleridir.

Bakım sigortası, 1995 yılında sosyal sigortanın beşinci kolu olarak kurulmuştur ve “Bakım sigortası, hastalık sigortasını izler” ilkesini esas almaktadır (§ 1 Abs. 2 SGB XI). Yasal hastalık sigortası kapsamında olan herkes, otomatik olarak sosyal bakım sigortası kapsamında da sigortalıdır; özel hastalık sigortası kapsamındakiler ise zorunlu özel bakım sigortası yaptırmaktadır.

1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren İkinci Bakım Güçlendirme Yasası (PSG II) ile önceki üç bakım kademesi yerine beş bakım derecesi (Pflegegrad) getirilmiş ve yeni bir bakıma muhtaçlık kavramı tanımlanmıştır; bu kavram, “dakika” bazlı salt eksiklik odaklı yaklaşımdan uzaklaşıp kişinin günlük yaşamını ne ölçüde bağımsız sürdürebildiği sorusunu temel almaktadır. Bunu tamamlayıcı nitelikte, Bakım Kasaları Federal Üst Birliği'nin Değerlendirme Yönergesi (Begutachtungs-Richtlinie, BRi) uygulanmaktadır.

1 Ocak 2017'den bu yana beş bakım derecesi bulunmaktadır. Bu dereceler, Yeni Değerlendirme Sistemi (Neues Begutachtungsassessment, NBA; § 15 SGB XI) puan değerinden elde edilir. Puan değeri ne kadar yüksekse, bağımsızlık üzerindeki kısıtlama da o kadar ağırdır.

• Bakım Derecesi 1 — bağımsızlıkta hafif kısıtlama (12,5 ile 27 puanın altı arası).
• Bakım Derecesi 2 — belirgin kısıtlama (27 ile 47,5 puanın altı arası).
• Bakım Derecesi 3 — ağır kısıtlama (47,5 ile 70 puanın altı arası).
• Bakım Derecesi 4 — çok ağır kısıtlama (70 ile 90 puanın altı arası).
• Bakım Derecesi 5 — bakım hizmetleri açısından özel gereksinimleri olan en ağır kısıtlama (90 ile 100 puan arası).

Bakım Derecesi 1, bakım parası (Pflegegeld) hakkı vermez; ancak aylık 131 € tutarındaki destek ödeneği (Entlastungsbetrag), bakım yardımcı malzemeleri, konut uyarlamasına yönelik katkı ve yakınlara yönelik bakım kursları için hak doğurur. Bakım Derecesi 2'den itibaren bakım parasına, bakım hizmet karşılığına, gündüz bakımına ve yedek bakıma ilişkin tam haklar oluşur.

Değerlendirme, § 15 SGB XI uyarınca Yeni Değerlendirme Sistemi'ne göre yapılır ve toplam puan değerine farklı ağırlıklarla giren altı modülden oluşur. Belirlenen şey, kişinin her modülde ne kadar yardıma ihtiyaç duyduğudur; günde kaç dakika bakım uygulandığı artık esas alınmamaktadır.

• Modül 1 — Hareketlilik (ağırlık %10): kalkma, merdiven çıkma, yer değiştirme.
• Modül 2 — Bilişsel ve iletişimsel beceriler: yönelim, hatırlama, karar verme.
• Modül 3 — Davranışsal ve psikolojik sorun durumları: saldırganlık, huzursuzluk, isteksizlik, kaygı. Modül 2 ve 3 birlikte %15 ağırlığa sahiptir; ikisinden yüksek olan değer dikkate alınır.
• Modül 4 — Öz bakım (ağırlık %40): yıkanma, giyinme, yemek yeme, tuvalet kullanımı. En yüksek ağırlığa sahiptir.
• Modül 5 — Hastalık ve tedaviye bağlı gereksinimlerle başa çıkma (%15): ilaç alımı, pansuman değişimi, hekim ziyaretleri.
• Modül 6 — Günlük yaşamın ve sosyal ilişkilerin düzenlenmesi (%15): günlük akışı yapılandırma, iletişimi sürdürme.

Modül 7 (ev dışı etkinlikler) ve Modül 8 (ev idaresi) de değerlendirilmekle birlikte, yürürlükteki BRi uyarınca puan değerine dahil edilmemektedir.

Başvurunun ulaşmasının ardından bakım kasası, değerlendirme için Tıbbi Hizmet (Medizinischer Dienst, MD)'i — özel sigortalılarda Medicproof şirketini — görevlendirir. Genellikle bir bakım uzmanı veya hekim olan bilirkişi, randevuyu yazılı olarak bildirir ve kararlaştırılan tarihte başvuru sahibinin evine ya da bakım kuruluşuna gelir.

Tüketici danışma merkezlerinin deneyimlerine göre, değerlendirme görüşmesi yaklaşık 60 ila 90 dakika sürmektedir. Günlük yaşamın nasıl sürdürüldüğü, hangi yardımlara ihtiyaç duyulduğu ve kişinin örneğin giyinme, yıkanma veya ilaç alımı sırasında ne ölçüde bağımsız olduğu sistematik biçimde sorulur. Bakımı üstlenen yakınların mutlaka hazır bulunması ve son haftalara ilişkin bir bakım günlüğü (Pflegetagebuch) sunması büyük önem taşır.

Bakım kasası, başvurunun ulaşmasından itibaren 25 iş günü içinde karar vermek zorundadır (§ 18 Abs. 3 SGB XI). Yatılı bakım veya hospis bakımında daha kısa süreler (sırasıyla bir hafta ve iki hafta) uygulanır. Bakım kasası bu süreye uymazsa, başlayan her gecikme haftası için 70 € ödemekle yükümlüdür (§ 18 Abs. 3b SGB XI).

Bakıma muhtaç kişiler, Bakım Derecesi 2'den itibaren bakım parası (Pflegegeld) (§ 37 SGB XI) ile bakım hizmet karşılığı (Pflegesachleistungen) (§ 36 SGB XI) arasında seçim yapabilir veya bu iki hizmeti birleştirebilir (§ 38 SGB XI). Bakım parası, yakınları, arkadaşları veya tanıdıkları tarafından bakılan ve bakımı kendisi organize eden kişiye ödenir. Bakım hizmet karşılığı ise doğrudan bir gezici bakım hizmeti sağlayıcısı ile mahsup edilir.

Sağlık Bakanlığı (BMG) duyurusu uyarınca 1 Ocak 2025 itibarıyla geçerli bakım parası tutarları şöyledir:

• Bakım Derecesi 2 — aylık 347 €
• Bakım Derecesi 3 — aylık 599 €
• Bakım Derecesi 4 — aylık 800 €
• Bakım Derecesi 5 — aylık 990 €

Bakım hizmet karşılıkları, profesyonel hizmetleri tam olarak finanse etmesi gerektiğinden belirgin biçimde daha yüksektir; 2025 yılında aylık yaklaşık 796 € (Derece 2) ile 2.299 € (Derece 5) arasındadır. Birleşik kullanım durumunda, kullanılmayan hizmet karşılığı payı, oransal olarak bakım parası şeklinde alınabilir.

Bakım sigortası, bakım parası ve bakım hizmet karşılığının yanı sıra bağımsız ya da tamamlayıcı biçimde alınabilecek bütün bir ek hizmet paketi de sunmaktadır:

• § 45b SGB XI uyarınca destek ödeneği (Entlastungsbetrag) — Bakım Derecesi 1'den itibaren aylık 131 €; refakat, ev yardımı veya gündüz/gece bakımı için tahsisli.
• § 39 SGB XI uyarınca yedek bakım (Verhinderungspflege) ve § 42 SGB XI uyarınca kısa süreli bakım (Kurzzeitpflege); kombinasyona göre yıllık toplam yaklaşık 3.500–3.700 €'ya kadar.
• § 41 SGB XI uyarınca gündüz ve gece bakımı; bakım parasına veya hizmet karşılığına ek olarak alınabilen yarı yatılı hizmet.
• Tek kullanımlık eldiven, yatak koruyucusu, dezenfektan ve benzerleri için tüketim amaçlı bakım yardımcı malzemeleri; § 40 Abs. 2 SGB XI uyarınca hâlihazırda aylık 40 €'ya kadar götürü olarak.
• Konut çevresi iyileştirme önlemleri — örneğin engelsiz banyo veya merdiven asansörü için önlem başına 4.000 €'ya kadar katkı (§ 40 Abs. 4 SGB XI).
• Yakınlar için § 45 SGB XI uyarınca bakım kursları; ücretsiz olup genellikle bakım kasası tarafından düzenlenir.

Başvuru, bakım kasasına şekle bağlı olmaksızın yapılır. Bir telefon görüşmesi, kısa bir e-posta veya tek sayfalık bir mektup yeterlidir; örneğin: “İşbu yazıyla SGB XI kapsamında bakım sigortası hizmetleri için başvuruda bulunuyorum”. Önemli olan, başvurunun ulaşma tarihinin belgelenmesidir — sonraki hizmetler bu tarihe kadar geriye dönük olarak işlem görür.

Pratikte üç yol bulunmaktadır:

• Bakım kasasına telefonla — hizmet personeli başvuruyu şekle bağlı olmaksızın kayda alır ve ayrıntılı başvuru formunu gönderir.
• İlgili hastalık sigortasının çevrimiçi portalı üzerinden (örn. AOK, Barmer, Techniker, DAK, BKK).
• Mektup veya faks yoluyla yazılı olarak; form, sigorta şubelerinden de alınabilir.

Ardından bakım kasası, mevcut bakım durumuna ilişkin sorular içeren bir bildirim formu (Erfassungsbogen) gönderir. Bu formu özenle doldurmanız gerekir — çünkü değerlendirme görüşmesinin temelini oluşturur ve bilirkişinin sorularını ne kadar hedefli yöneltebileceğini etkiler. Bildirim formunun ve bakım günlüğünün uzman desteğiyle hazırlanması, deneyimler doğrultusunda puanlara uygun bir sonuç açısından belirleyici niteliktedir.

Bakım günlüğü (Pflegetagebuch) tutmak yasal bir zorunluluk değildir; ancak tüketici danışma merkezleri, sosyal dernekler ve bakım danışma noktalarının danışmanlık deneyimlerinde, gerçekçi bir değerlendirme sonucu için en önemli yardımcı araçtır. Bu günlük genellikle bir ila iki hafta boyunca, günlük akışın hangi noktalarında hangi yardımlara gerek duyulduğunu belgelendirir.

Kayıt altına alınması gerekenler arasında şunlar bulunur:

• Kalkma, yıkanma, giyinme ve yemek yeme sırasındaki yardımlar ne zaman ve ne kadar sürmektedir?
• Hangi bilişsel belirtiler ortaya çıkmaktadır — bilinç bulanıklığı, gece-gündüz dönüşü, yön bulma sorunları?
• Düşme veya kendine ya da başkalarına zarar verme tehlikeleri yaşandı mı?
• Yara pansumanlarının değiştirilmesi, ilaçların hazırlanması, insülin enjeksiyonu veya inhalasyon uygulaması ne sıklıkta yapıldı?
• Evden çıkmada, hekim ziyaretinde veya sosyal iletişimde ne kadar yardım gereklidir?

Günlük, değerlendirme görüşmesinde sunulur. Bilirkişilerin deneyim arka planları çok farklı olabilir — tutulan bir günlük, “iyi bir günde” gerçekleştirilen bir değerlendirmenin çarpık bir görüntü vermesini önler.

2017 reformuyla iki kişi grubu ilk kez sistematik biçimde değerlendirme sistemine dahil edilmiştir: gerontopsikiyatrik hastalıkları, özellikle de bunama (demans) bulunan kişiler ile bakıma muhtaç çocuklar.

Demanslı kişilerde Modül 2 (biliş) ve Modül 3 (davranış ve psikolojik sorun durumları), puan değerine ağırlıklı olarak dahil edilir. Bedensel açıdan henüz dinç olan biri, yalnızca ilerlemiş demans nedeniyle Bakım Derecesi 2 veya 3'e ulaşabilir — bu durum, önceki bakım kademesi sisteminde sıklıkla mümkün değildi (sözde “Bakım Kademesi 0 sorunu”).

On bir yaşına kadar olan çocuklar için ayrı değerlendirme kuralları geçerlidir. Bağımsızlık, aynı yaştaki sağlıklı bir çocuğunkiyle karşılaştırılır. Bebekler için özel bir kural uygulanır: 18. ay sonuna kadar bakıma muhtaç tüm çocuklara, NBA puanlarına göre hesaplanandan otomatik olarak bir derece daha yüksek bir bakım derecesi verilir. 11. yaştan itibaren yetişkin NBA'sı uygulanır.

Çocuk ve ergen psikiyatrisi ile sosyal pediatri merkezlerinin {?} rolü, BRi'de ayrıca tanımlanmıştır.

Bakım kasaları, bölgeye ve yıla göre ilk başvuruların belirli bir oranını reddetmekte ya da başvurulandan daha düşük bir bakım derecesi vermektedir. Tüketici danışma merkezleri, sosyal dernekler (VdK, SoVD) ve bakım danışma noktalarındaki danışma birimleri, tekrarlayan örüntüler tespit etmektedir:

• Yetersiz hazırlanmış değerlendirme: Bakım günlüğü olmadan ve bakımı üstlenen yakınların hazır bulunmadığı 60 dakikalık görüşmede, çoğu başvuru sahibi günlük yaşamdaki gerçek durumdan daha bağımsız görünmektedir.
• Mevcut tanıların belirtilmemesi: Bir demans tanısı, ilerlemiş Parkinson hastalığı veya ağır polinöropati değerlendirmenin tamamını etkiler — bu tanıların etkin biçimde sunulması gerekir.
• Çok kısa gözlem süresi: Değerlendirme noktasal niteliktedir. Değişkenliği (iyi ve kötü günleri) belgelemeyenler, gerçekten daha olumlu bir tablo riskini taşır.
• Sigorta durumuna ilişkin yanlış varsayımlar: Son on yılda en az iki yıl prim ödememiş (veya birlikte sigortalı olmamış) kişiler hizmet alamaz; § 33 SGB XI.
• Hastalık sigortası değişikliğinden sonra yanlış kasaya başvuru — yetkili olan, mevcut bakım kasasıdır.

Bakım derecesini reddeden veya çok düşük belirleyen bir karara karşı itiraz yolu açıktır. Süre, kararın tebliğinden itibaren bir aydır (§ 84 SGG). Hak arama yolları açıklamasının (Rechtsbehelfsbelehrung) hatalı olması veya bulunmaması durumunda süre bir yıla uzar.

İtiraz, bakım kasasına yazılı olarak iletilmelidir; gerekçe sunmak zorunlu değildir, ancak şiddetle önerilir. MD bilirkişi raporunun tamamının istenmesi (§ 18 Abs. 3 SGB XI bunun verilmesi konusunda hak tanır) ve hangi NBA modüllerinde değerlendirmenin gerçeklikten saptığının madde madde gözden geçirilmesi yararlı olacaktır. Sıklıkla, tamamlayıcı bir tıbbi görüş ya da sonradan sunulan bir bakım günlüğü yardımcı olur.

İtirazın sonuçsuz kalması halinde Sosyal Mahkeme'de dava açma yolu mümkündür (§ 51 Abs. 1 Nr. 2 SGG). Dava süresi de itiraz kararının tebliğinden itibaren bir aydır. Birinci derece yargılama mahkeme harcından muaftır; bir sosyal dernek ya da sosyal hukuk uzmanı avukat aracılığıyla danışmanlık almak çoğu zaman yararlı olur.

Bugünkü bakım dereceleri, 2015 ile 2017 yılları arasında Bakım Güçlendirme Yasaları (Pflegestärkungsgesetze, PSG I–III) adı altında yürürlüğe giren üç reformun sonucudur:

• PSG I (1 Ocak 2015): Hizmet tutarlarının artırılması, yedek bakımın genişletilmesi, yakınlar için bakım izninin (Pflegezeit) kabulü.
• PSG II (1 Ocak 2017): Yeni bakıma muhtaçlık kavramı (§ 14 SGB XI), üç bakım kademesinin yerine beş bakım derecesinin getirilmesi, altı modüllü NBA'nın uygulamaya konması.
• PSG III (1 Ocak 2017): SGB XII kapsamındaki bakım yardımı ile entegrasyonun iyileştirilmesi, bakım danışmanlığında belediyelerin rolünün güçlendirilmesi.

Buna bağlı olarak başka uyum yasaları da yürürlüğe girmiştir; örneğin 2023 tarihli Bakım Destek ve Rahatlama Yasası (PUEG), bakım sigortası primlerini artırmış ve diğer hususların yanı sıra bakım sağlayanlara yönelik ücret yerine geçen ödemeyi genişletmiştir. 1 Ocak 2025 itibarıyla tüm parasal ve aynî hizmetler götürü olarak %4,5 oranında artırılmıştır — hâlihazırda geçerli olan değerler bundan kaynaklanmaktadır (Bakım Derecesi 5: aylık 990 € bakım parası).

Bakım kasası (Pflegekasse), örgütsel olarak hastalık sigortasının bir parçasıdır. Yani AOK'da hastalık sigortası bulunan bir kişi, aynı zamanda AOK'nun bakım kasasında bakım sigortalısıdır; aynı kural Barmer, DAK, Techniker, BKK Mobil Oil, Knappschaft ve diğer tüm yasal kasalar için de geçerlidir. Özel sigortalılar, zorunlu özel bakım sigortası aracılığıyla güvence altındadır; değerlendirmeler Medicproof üzerinden yürütülür.

Bakıma muhtaç kişiler ve yakınlarının § 7a SGB XI uyarınca ücretsiz bakım danışmanlığı hakkı bulunmaktadır. Bu danışmanlık şu yollarla alınabilir:

• doğrudan bakım kasasında,
• bir Bakım Danışma Noktası (Pflegestützpunkt)'nda — çoğu eyalette geniş bir ağ ile mevcuttur ve kasalar, eyalet ve belediyeler tarafından desteklenir (§ 7c SGB XI),
• veya bakım kasası tarafından tanınan bağımsız bir bakım danışmanlığı aracılığıyla.

Danışmanlık; hizmetlerin seçimi, bakım parası ile bakım hizmet karşılığının kombinasyonu, bakım kursları ve yardımcı malzemeleri kapsar. Ayaktan-yarı yatılı bakım süreçleri (gündüz ve gece bakımı) açısından da önem taşır.

Bakım derecesi başvurusunun sıklıkla göz ardı edilen özelliklerinden biri geriye dönüklüktür: Hizmetler, başvurunun bakım kasasına ulaştığı ayın ilk gününden itibaren ödenir (§ 33 Abs. 1 SGB XI). Bir ayın 30'unda telefon edip başvurusunu şekle bağlı olmaksızın yapan kişi, değerlendirme süreci ancak haftalar sonra tamamlansa bile o ayın tamamı için hak kazanır.

Olumlu karardan sonra bakım kasası, başvuru ayından itibaren biriken bakım parası tutarlarını toplu bir geri ödeme şeklinde havale eder; izleyen aydan itibaren düzenli aylık ödeme başlar. Bakım hizmet karşılıkları ise doğrudan bakım hizmeti sağlayıcısı ile bakım kasası arasında mahsup edilir; bu modelde bakımı üstlenen yakınlar kendi hesaplarına bir ödeme almazlar, ancak profesyonel bakımdan yararlanırlar.

Bakım derecesi kural olarak süresizdir — bakıma muhtaçlığın ağırlaşması otomatik olarak yeniden derecelendirmeye yol açmaz; bunun için bir derece yükseltme başvurusu (Höherstufungsantrag) gereklidir. Bakıma muhtaçlık kalıcı olarak iyileşirse, bakım kasası resen derece düşürebilir; ancak bu, uygulamada nadiren gerçekleşmektedir.